Gorbryder a phyliau o banig

Mae'n egluro gorbryder a phyliau o banig, gan gynnwys achosion posibl a sut y gallwch gael gafael ar driniaeth a chymorth. Mae'n cynnwys cyngor ar helpu eich hun, ac arweiniad i ffrindiau a theulu.

Your stories

Managing anxiety with creativity

Damien blogs for us about using creativity to manage his anxiety.

Damien
Posted on 04/03/2014

Learning to cope with anxiety and panic attacks at university

Sophie blogs about her experiences of anxiety and panic attacks at university.

Sophie
Posted on 19/09/2014

Coping with panic attacks

Hannah blogs about how her panic attacks started and how things got better.

Posted on 17/07/2015

Beth yw gorbryder?

Mae gorbryder yn air a ddefnyddiwn i ddisgrifio teimladau o anesmwythyd, gofid ac ofn. Mae’n cynnwys yr emosiynau a’r teimladau corfforol y gallem eu profi pan fyddwn yn bryderus neu’n nerfus am rywbeth. Er ei fod yn annymunol, mae gorbryder yn ymwneud â’r ymateb ‘ymladd neu ffoi’ - ein hadwaith biolegol arferol os teimlwn o dan fygythiad (gweler ‘Beth yw’r ymateb ‘ymladd neu ffoi’ ar dud. 6).

Mae pob un ohonom yn gwybod sut beth yw teimlo’n bryderus o bryd i’w gilydd. Mae’n beth arferol teimlo tensiwn, nerfau ac ofn o bosibl wrth feddwl am ddigwyddiad llawn straen neu benderfyniad rydych yn ei wynebu – yn enwedig os gallai gael effaith fawr ar eich bywyd. Er enghraifft:

  • sefyll arholiad
  • cael eich derbyn i’r ysbyty
  • mynd i gyfweliad
  • dechrau swydd newydd
  • symud i ffwrdd oddi cartref
  • cael baban
  • cael diagnosis o salwch
  • penderfynu priodi neu ysgaru 

Mewn sefyllfaoedd o’r fath, mae’n ddealladwy teimlo’n bryderus am sut y byddwch yn perfformio, neu beth fydd yn digwydd. Am gyfnod byr efallai y bydd yn anodd i chi hyd yn oed gysgu, bwyta neu ganolbwyntio. Yna, fel arfer, ar ôl ychydig o amser neu pan fydd y sefyllfa wedi mynd heibio, daw’r teimladau o bryder i ben.

Beth yw’r ymateb ‘ymladd neu ffoi’?

Fel pob math o anifail arall, mae pobl wedi datblygu ffyrdd o’n helpu i ddiogelu ein hunain rhag sefyllfaoedd sy’n peryglu bywyd. Pan fyddwch yn teimlo o dan fygythiad mae eich corff yn rhyddhau hormonau, fel adrenalin a chortisol, sy’n helpu i’ch paratoi yn gorfforol i ymladd yn erbyn y perygl neu i ffoi. Gall yr hormonau hyn wneud y canlynol:

  • gwneud i chi deimlo’n fwy effro, fel y gallwch weithredu’n gyflymach
  • gwneud i’ch calon guro’n gyflymach er mwyn cludo gwaed i’r mannau lle mae ei angen fwyaf.
Yna, pan fyddwch yn teimlo bod y perygl wedi mynd heibio, mae eich corff yn rhyddhau hormonau eraill i helpu’ch cyhyrau i ymlacio, a all wneud i chi grynu. Fel arfer gelwir hyn yn ymateb ‘ymladd neu ffoi’ – mae’n rhywbeth sy’n digwydd yn awtomatig yn ein cyrff ac ni allwn ei reoli. Mewn cymdeithas fodern nid ydym fel arfer yn wynebu sefyllfaoedd lle mae angen i ni ymladd yn gorfforol neu ffoi rhag perygl, ond yr un yw ein hymateb biolegol os teimlwn o dan fygythiad.

Pryd y bydd gorbryder yn dod yn broblem iechyd meddwl?

Gan fod gorbryder yn brofiad dynol cyffredin, weithiau mae’n anodd gwybod pryd mae’n dechrau mynd yn broblem i chi – ond os yw eich teimladau o orbryder yn gryf iawn, neu’n para am gyfnod hir, gall fynd yn drech na chi.

Er enghraifft:

Mae gadael y tŷ yn her oherwydd mae arna i ofn mynd i banig ac rwy’n teimlo fy mod yn cael fy ngwylio neu fy meirniadu. Mae’n ofnadwy. Rwyf am gael help ond rwy’n ofni cael fy meirniadu.

Os yw gorbryder yn effeithio ar eich gallu i fyw eich bywyd fel yr hoffech, mae’n werth meddwl am ffyrdd o’ch helpu eich hun a pha fath o driniaethau sydd ar gael.

Gus' story

Gwrandewch ar DJ Matt Wilkinson wrth iddo siarad â Gus Marshall am ei brofiad o ddioddef o orbryder a phyliau o banig (neu darllenwch y trawsgrifiad yma).


Cyhoeddwyd y wybodaeth hon yn 2015. Byddwn yn ei diwygio yn 2018.


Mental Health A-Z

Information and advice on a huge range of mental health topics

> Read our A-Z

Training

Helping you to better understand and support people with mental health problems

> Find out more

Special offers

Check out our promotional offers on print and digital booklets, for a limited time only

> Visit our shop today